Higiena i medycyna społeczna

Problemy higieniczne były częścią medycyny od dawien dawna. Często stanowiły przedmiot zainteresowania lekarzy, patrzono na nie w kontekście zapobiegania i zwalczania epidemii czy utrzymywania warunków sanitarnych w większych zbiorowiskach ludzkich. I chociaż całe stulecia higiena nie była wyodrębniona miała stałe miejsce w teorii i praktyce lekarskiej, z czasem stanowiąc istotną część przedmiotu tzw. policji lekarskiej.
W roku 1890 decyzją władz Wydziału Lekarskiego UJ powołano do życia Katedrę Higieny i Bakteriologii UJ. Faktycznie swoją działalność rozpoczęła w roku akademickim 1893/4. Uważano wówczas, w zgodzie z wiedeńskim wzorcem, że problemy higieniczne łączą się ściśle z rozwijającymi się właśnie mikrobiologią i bakteriologią. Pierwszym profesorem katedry mianowano wybitnego uczonego, ucznia Ludwika Pasteura i Roberta Kocha, twórcę pierwszej na ziemiach polskich i drugą po paryskiej stacji sczepień przeciwko wściekliźnie, Odona Bujwida (1857-1942). Pierwsza polska stacja pasteurowska powstała w Warszawie, druga w kolejności w Krakowie.
Bujwid był jednym z najzdolniejszych badaczy swego pokolenia, uczonym szerokich horyzontów, sprawnym w pracy laboratoryjnej, co umożliwiło mu opracowanie szeregu doskonałych pod względem jakości, skuteczności i trwałości szczepionek. Był i czuł się przede wszystkim mikrobiologiem, lecz powierzonej mu higieny nie zaniedbał. Nowoczesny w sposobie myślenia o nauce, był też obdarzony nie lada talentem organizatorskim. To dzięki jego zapałowi i determinacji uruchomiono nowoczesną Stację Badania Produktów Spożywczych w Krakowie. Był autorem nowoczesnych opracowań dotyczących rozwiązań prawnych i sanitarnych pod kątem środków przeciwepidemicznych. Wybrany w 1896 roku do Rady Miejskiej przyczynił się w walnym stopniu do rozbudowy i modernizacji wodociągów miejskich. Higienę rozumiał jako służbę medycyny celom ogólnym, która ma swój wkład w budowę nowoczesnego i dobrze zorganizowanego społeczeństwa. Bujwid godził bakteriologię z higieną, między które dzielił czas dany mu na wykłady i ćwiczenia – w jednym semestrze poświęcając czas tej pierwszej, w drugim zaś tej drugiej.
Dydaktykiem był wyśmienitym. Jego rzeczowy i pozbawiony pretensjonalności stosunek do przedmiotu zjednywał mu studentów. Młodzież przyciągał również radykalnymi poglądami na kwestie społeczne, czym z kolei budził niechęć znacznej części krakowskiej profesury. Niechęć była na tyle duża, że doprowadziła w konsekwencji do otwartej wrogości i szerzenia się plotek oraz pomówień. Bujwid nie chcąc i nie mogąc pracować w tak nieprzychylnej atmosferze u progu wolnej już Polski zrezygnował z wszelkich funkcji akademickich z dużą szkodą dla uniwersyteckiej medycyny.
Przez te wszystkie lata wokół profesora Bujwida zgromadziło się całkiem liczne grono uczniów. Wśród nich wybitny uczony Roman Nitsch (1873-1943), który zaraz po ukończeniu studiów uzyskał w 1900 roku asystenturę, a w 1907 roku zyskał habilitację z higieny. Podobnie jak Bujwid, Nitsch interesował się jednak przede wszystkim bakteriologią. W rozprawie habilitacyjnej  - Expériences sur la range de laboratorie (virus fixe) udowodnił, że głównego siedliska zarazka wścieklizny należy upatrywać nie w rdzeniu przedłużonym, gdzie dotąd powszechnie to siedlisko lokowano, lecz w substancji szarej obu półkul mózgowych. Było to, przy ówczesnym stanie badań, wręcz kluczowe odkrycie, które w istotny sposób w jaki odtąd patrzono na patogenezę wścieklizny.

1
2
3
4
5
6
7
8

Kontakt

ul. Św. Anny 12,
31-008 Kraków
tel.: +48 (12) 422-54-44
fax: +48 (12) 422-40-06
e-mail:
dziekwl@cm-uj.krakow.pl